Максім Гарэцкі,
нарадзіўся 18.02.1893 г. у вёсцы Малая Багацькаўка (у
1976 г. аб'яднана ў вёску Багацькаўка) Мсцілаўскага
раёна Магілеўскай вобласці ў сялянскай сям'і.
Скончыў Горацкую
каморніцка-агранамічную навучальню (1913).
Працаваў каморнікам у Летуве. Улетку 1914 г.
прызваны ў армію. У час першай імперыялістычнай
вайны быў на фронце, ва Ўсходняй Прусіі. Пад
Сталупененам паранены. У 1916 г. скончыў Паўлаўскую
ваенную навучальню. Пасля Кастрычніцкай
рэвалюцыі жыў у Смаленску, супрацоўнічаў у
«Известиях Смоленского Совета», у газеце
«Звязда», з рэдакцыяй якой у пачатку 1919 г.
пераехаў у Вільню. Займаўся выдавецкай і
навуковай дзейнасцю, працаваў настаўнікам
Віленскай беларускай гімназіі. Быў рэдактарам і
выдаўцом газет «Наша думка» (1920-1921) і «Беларускія
ведамасці» (1921-1922). За сувязь з віленскімі
камуністамі трапіў у 1922 г. у Лукішскую турму. У 1923
г. вярнуўся ў БССР. Чытаў лекцыі на рабфаку
Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, загадваў
кафедрай беларускай мовы і літаратуры ў Горацкай
сельскагаспадарчай акадэміі, займаўся
літаратурнымі даследаваннямі ў Інстытуце
беларускай культуры, а потым у АН БССР. У 1931-1935 гг.
жыў у Кіраве (былая Вятка), куды быў высланы.
Працаваў чарцёжнікам, тэхнікам. З верасня 1935 г.
жыў у пасёлку Пясочня (цяпер г. Кіраў) Калужскай
вобласці, дзе працаваў выкладчыкам расейскай
мовы і літаратуры ў сярэдняй школе, у 1938 г. быў
арыштаваны і адпраўлены ў лагер у Комі АССР.
Справа па абвінавачаню М.Гарэцкага адменена і
спынена ў 1957 г. Вярхоўным судом БССР. 07.02.1959 г.
Калужскім абласным судом поўнасцю
рэабілітаваны.
Расстраляны 10.02.1938 г. у
Вязьме.
Друкаваўся з 1912 г. (допісы,
карэспандэнцыі). Першае апавяданне надрукаваў у
1913 г. у газеце «Наша ніва». У 1914 г. выдаў у Вільні
зборнік апавяданняў «Рунь», у 1919 г. -
драматызаваную аповесць «Антон». Выйшлі кнігі
прозы: зборнік апавяданняў «Досвіткі» (1926),
аповесці «Дзве душы» (Вільня, 1919), «Ціхія песні»
(1926, другое, дапрацаванае і пашыранае выданне пад
назвай «Ціхая плынь» у 1930),
дакументальна-мастацкія запіскі «На
імперыялістычнай вайне» (1926, перавыдадзены ў 1987),
раман «Віленскія камунары» (1965), «Камароўская
хроніка» (часопіс «Полымя», 1966). Выпушчаны ў 1960 г. -
«Выбранае», у 1973 г. - Выбраныя творы ў 2 тамах, у
1984-1986 гг. - Збор твораў у 4 тамах, у 1990 г. - «Творы».
Працаваў і ў галіне
крытыкі і літаратуразнаўства, а таксама
мовазнаўства. Напісаў першую «Гісторыю
беларускае літаратуры» (Вільня, 1920, 4-е выданне,
Менск, 1926). Аўтар літаратурна-крытычнай працы
«Маладняк» за пяць гадоў. 1923-1928» (1928),
«Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век - 1905 г.»
(Вільня, 1922), «Руска-беларускага слоўніка» (з
Г.Гарэцкім, Смаленск, 1918, 2-е выданне, Вільня, 1920),
«Беларуска-расійскага слоўнічка» (3-е выданне,
1925), «Практычнага маскоўска-беларускага
слоўніка» (з М.Байковым, 1924, 2-е выданне, 1926). Выдаў
зборнік «Народныя песні з мелодыямі» (запісаныя
ад маці, мелодыі запісалі А.Ягораў і М.Аладаў, 1928).
Напісаў драматычныя
абразкі, якія ставіліся самадзейнасцю, «Атрута»
(1913), «Мутэрка» («Вучыцель Мутэрка», 1920), «Чырвоныя
ружы» (1923), «Жартаўлівы Пісарэвіч» (1925), «Не адной
веры» (1928), «Гапон і Любачка» (1929) і інш.
Пераклаў на беларускую
мову паасобныя працы Ў.І.Леніна (пад псеўданімам
А.Мсціслаўскі), творы Ю.Лібядзінскага «Камісары»
і «Тыдзень», А.Фадзеева «Разгром», апавяданні
М.Горкага «Зброднік», «Канавалаў» і «Чалкаш»,
«Слова аб палку Ігаравым». |
