Мележ Іван,
нарадзіўся 08.02.1921 г. у вёсцы Глінішча Хойніцкага
раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям'і.
Пасля заканчэння сярэдняй
школы (1938) працаваў у Хойніцкім райкаме
камсамола. У 1939 г. паступіў у Маскоўскі інстытут
гісторыі, філасофіі і літаратуры і з першага
курса быў прызваны ў Савецкую Армію. Летам 1940 г.
удзельнічаў у вызваленні Паўночнай Букавіны. З
першых дзён Вялікай Айчыннай вайны на фронце - на
Збручы, пад Уманню, Нікалаевым, Сінелькавам,
Растовам-на-Доне, Лазавой. У чэрвені 1942 г. пад
Растовам цяжка паранены і пасля лячэння ў
тбіліскім шпіталі адпраўлены ў тыл. Жыў у
Бугуруслане, потым выкладаў ваенную падрыхтоўку
ў Малдаўскім педагагічным інстытуце, а з 1943 г. - у
Беларускім дзяржаўным універсітэце, які
знаходзіўся тады на станцыі Сходня ў Падмаскоўі,
дзе вучыўся спачатку завочна на філалагічным
факультэце, а затым перайшоў на стацыянар
(скончыў у 1945 г. ужо ў Менску). Пасля вучыўся ў
аспірантуры, выкладаў беларускую літаратуру ва
ўніверсітэце, працаваў у рэдакцыі часопіса
«Полымя», у апараце ЦК КПБ. З 1966 г. - сакратар, а ў
1971-1974 гг. - намеснік старшыні праўлення СП БССР.
Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР
(1967-1976), быў старшынёй Беларускага камітэта
абароны міру, сябрам Сусветнага Савета Міру.
Сябра СП СССР з 1945 г.
Узнагароджаны двума
ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнамі
Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны» і медалямі.
Народны пісьменнік БССР
(1972).
Памёр 09.08.1976 г.
Дэбютаваў у 1939 г. вершамі.
Першае выступленне ў друку як празаіка адносіцца
да 1943 г. (газета «Бугурусланская правда»). Выдаў
зборнікі аповесцей і апавяданняў «У завіруху»
(1946) «Гарачы жнівень» (1948), «Заўсёды наперадзе»
(нарыс, 1948), «Блізкае і далёкае» (1954), «У гарах
дажджы» (1957), «Што ён за чалавек» (апавяданні,
аповесці, нарысы, 1961), «Жыццёвыя клопаты» (нарысы,
эсэ, крытычныя артыкулы, 1975), «Белыя вішні і
яблыні» (1976), «Першая кніга: Дзённікі, сшыткі, з
запісных кніжак» (1977). Аўтар рамана «Мінскі
напрамак» (1952, дапрацаванае выданне ў 1974), цыкла
раманаў «Палеская хроніка» - «Людзі на балоце»
(1962), «Подых навальніцы» (1966) і «Завеі, снежань»
(1978). У 1969-1971 гг. выйшаў Збор твораў у 6-ці, у 1979-1985
гг. - у 10 тамах.
Напісаў п'есы «Пакуль вы
маладыя» (1956, асобнае выданне ў 1958, пастаўлена ў
1957), «Дні нашага нараджэння» (апублікавана і
пастаўлена ў 1958), аднаактоўку «Хто прыйшоў уночы»
(1959, асобнае выданне ў 1966). Па раманах «Людзі на
балоце» і «Подых навальніцы» Беларускім
тэлебачаннем створаны ў 1966 г. спектакль.
Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы пастаўлены ў
1966 г. спекталь «Людзі на балоце», Гомельскім
абласным тэатрам - «Подых навальніцы» (1977), у 1989 г.
- «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі,
снежань»).
Лаўрэат Літаратурнай
прэміі імя Якуба Коласа (1962) за раман «Людзі на
балоце», Ленінскай прэміі (1972) за раманы «Людзі на
балоце» і «Подых навальніцы», Дзяржаўнай прэміі
БССР (1976) за кнігу крытычных нарысаў, артыкулаў
«Жыццёвыя клопаты» (пасмяротна) |
